Từ bài học của đại dịch đến nhu cầu kiểm soát rủi ro trong môi trường làm việc

Những năm gần đây, các bệnh truyền nhiễm đường hô hấp như cúm mùa, SARS và đặc biệt là COVID-19 đã cho thấy mức độ ảnh hưởng sâu rộng tới sức khỏe người lao động cũng như hoạt động sản xuất của doanh nghiệp. Trong môi trường làm việc kín như nhà xưởng, văn phòng hoặc dây chuyền sản xuất tập trung đông lao động, nguy cơ lây lan virus qua không khí luôn hiện hữu nếu hệ thống thông gió và các biện pháp kiểm soát không được thực hiện hiệu quả.

Thực tế này đặt ra yêu cầu cần có các công cụ đánh giá rủi ro khoa học, giúp doanh nghiệp chủ động nhận diện nguy cơ và lựa chọn giải pháp phòng ngừa phù hợp. Xuất phát từ nhu cầu đó, nhóm nghiên cứu của Viện Khoa học An toàn và Vệ sinh lao động đã phát triển mô hình dự báo nguy cơ lây lan virus trong không gian làm việc kín, hướng tới khả năng ứng dụng trong điều kiện sản xuất tại Việt Nam.

Tiếp cận mới trong đánh giá nguy cơ lây nhiễm

Mô hình được xây dựng trên cơ sở kế thừa các nghiên cứu quốc tế về lây nhiễm qua đường không khí, đồng thời bổ sung các yếu tố đặc thù của môi trường lao động Việt Nam. Khác với các phương pháp đánh giá đơn giản trước đây, mô hình cho phép xem xét đồng thời nhiều yếu tố ảnh hưởng đến nguy cơ lây lan dịch bệnh.

Các yếu tố được đưa vào đánh giá bao gồm tải lượng virus của người nhiễm bệnh, cường độ hoạt động của người lao động, hiệu quả của khẩu trang, khả năng thông gió và trao đổi không khí, hiệu suất của hệ thống lọc không khí, điều kiện môi trường cũng như mức độ bao phủ tiêm chủng trong doanh nghiệp.
Nhờ đó, mô hình có thể dự báo nguy cơ lây nhiễm trong nhiều kịch bản khác nhau, phản ánh sát hơn điều kiện thực tế tại các nhà máy, xưởng sản xuất và văn phòng làm việc.

Những yếu tố quyết định nguy cơ lây lan virus

Kết quả nghiên cứu cho thấy nguy cơ lây nhiễm trong không gian kín chịu tác động đồng thời của nhiều yếu tố, trong đó nổi bật nhất là thông gió, khẩu trang, thời gian tiếp xúc và mật độ lao động.

Thông gió được xác định là giải pháp kỹ thuật có ảnh hưởng lớn nhất đến khả năng kiểm soát lây nhiễm qua không khí. Khi lượng không khí sạch được cấp vào nhiều hơn và không khí ô nhiễm được thải ra hiệu quả hơn, nồng độ virus trong môi trường giảm đáng kể, từ đó làm giảm nguy cơ phơi nhiễm của người lao động.

Bên cạnh đó, việc sử dụng khẩu trang đúng cách vẫn là biện pháp bảo vệ hiệu quả và có chi phí thấp. Các mô phỏng cho thấy khẩu trang có khả năng làm giảm đáng kể lượng virus mà người lao động hít phải, đặc biệt trong các khu vực làm việc tập trung đông người.

Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng thời gian tiếp xúc kéo dài và mật độ lao động cao làm gia tăng nguy cơ lây nhiễm do các hạt khí dung mang virus có điều kiện tích tụ trong không khí. Điều này cho thấy việc tổ chức sản xuất hợp lý, bố trí ca làm việc phù hợp và giảm mật độ tập trung lao động là những giải pháp cần được quan tâm.

Ngoài ra, tiêm chủng tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc giảm nguy cơ bùng phát dịch bệnh và hạn chế các hậu quả nghiêm trọng đối với sức khỏe người lao động.

Hướng tới ứng dụng trong doanh nghiệp

Hình 1: Sơ đồ tổ chức thông gió

Một trong những giá trị nổi bật của nghiên cứu là khả năng hỗ trợ doanh nghiệp đưa ra quyết định dựa trên dữ liệu. Thông qua mô hình dự báo, doanh nghiệp có thể đánh giá mức độ rủi ro tại từng khu vực làm việc dựa trên các thông số thực tế như diện tích nhà xưởng, số lượng lao động, thời gian làm việc và lưu lượng thông gió.

Kết quả đánh giá là cơ sở để lựa chọn các giải pháp kiểm soát phù hợp như nâng cấp hệ thống HVAC, tăng cường cấp khí tươi, lắp đặt hệ thống lọc không khí sử dụng màng lọc HEPA hoặc tia UV, cải thiện bố trí mặt bằng sản xuất và điều chỉnh tổ chức lao động.

Hình 2: Hệ thống thông gió lắp đặt thực tế trong nhà xưởng

Bên cạnh các giải pháp kỹ thuật, nghiên cứu cũng nhấn mạnh vai trò của các biện pháp quản lý và truyền thông như duy trì tiêm chủng, đeo khẩu trang trong thời điểm cần thiết, vệ sinh cá nhân và nâng cao nhận thức của người lao động về phòng chống dịch bệnh.

Ý nghĩa đối với công tác an toàn, vệ sinh lao động

Sự xuất hiện của các bệnh truyền nhiễm mới trong tương lai là điều khó có thể dự đoán trước. Vì vậy, việc xây dựng các công cụ đánh giá nguy cơ dựa trên cơ sở khoa học có ý nghĩa quan trọng trong công tác quản lý an toàn, vệ sinh lao động hiện đại.

Mô hình dự báo nguy cơ lây lan virus do Viện Khoa học An toàn và Vệ sinh lao động phát triển không chỉ giúp lượng hóa nguy cơ lây nhiễm trong môi trường làm việc kín mà còn hỗ trợ doanh nghiệp chủ động xây dựng các phương án phòng ngừa phù hợp với điều kiện thực tế. Đây là một bước tiến trong việc ứng dụng khoa học dữ liệu và mô hình hóa vào lĩnh vực ATVSLĐ, góp phần bảo vệ sức khỏe người lao động và duy trì hoạt động sản xuất an toàn, ổn định trong bối cảnh các nguy cơ dịch bệnh vẫn còn hiện hữu.

Viện Khoa học An toàn và vệ sinh lao động